Zmiany w programie Czyste Powietrze, ustanowienie pierwszych w Polsce lasów o wiodącej funkcji społecznej oraz rozwój działań adaptacyjnych w miastach Polski Wschodniej – to najważniejsze krajowe informacje środowiskowe z ostatnich dni. Na Podkarpaciu istotne były decyzje dotyczące ochrony rezerwatów przyrody oraz kolejne etapy postępowań środowiskowych.
Jednocześnie sytuacja w Europie Południowej przypomniała, że zmiana klimatu nie jest już wyłącznie zagadnieniem omawianym w raportach i strategiach. Fale upałów, susze i rozległe pożary coraz częściej wpływają bezpośrednio na bezpieczeństwo mieszkańców, stan ekosystemów oraz funkcjonowanie gospodarki.
Czyste Powietrze z wyższym wsparciem i prostszymi zasadami
Od 20 lipca 2026 r. obowiązują zmiany w programie Czyste Powietrze, które mają ułatwić beneficjentom realizację i rozliczanie inwestycji termomodernizacyjnych.
Jedną z najważniejszych zmian jest podwyższenie o 10% maksymalnych kwot dotacji na wybrane prace, w tym ocieplenie przegród budowlanych oraz wymianę okien, drzwi zewnętrznych i bram garażowych. Maksymalna łączna kwota wsparcia na termomodernizację nie uległa jednak zmianie — przy najwyższym poziomie dofinansowania nadal może wynosić do 83 tys. zł.
Wydłużono również termin realizacji inwestycji objętych prefinansowaniem. Beneficjenci mają obecnie 180 dni na wykonanie prac zamiast dotychczasowych 120 dni. Uproszczono ponadto zasady potwierdzania wykonanych robót i rozszerzono katalog osób uprawnionych do wystawiania wymaganych dokumentów.
Zmiany obejmują także wyjątki od zasady trzyletniego okresu własności nieruchomości. W określonych przypadkach wymagany okres posiadania domu został skrócony do jednego roku. Dotyczy to między innymi niektórych nieruchomości nabytych od rodziców lub dziadków.
Podstawowe założenia programu pozostają bez zmian. Nadal wymagane są między innymi audyt energetyczny, świadectwo charakterystyki energetycznej, spełnienie kryteriów dochodowych oraz przestrzeganie limitów kosztów kwalifikowanych.
Program Czyste Powietrze pozostaje jednym z najważniejszych instrumentów wspierających modernizację energetyczną domów jednorodzinnych, ograniczanie niskiej emisji oraz poprawę jakości powietrza w Polsce.
Pierwsze lasy o wiodącej funkcji społecznej powstały wokół Wrocławia
Ważnym wydarzeniem tygodnia było ustanowienie pierwszych w Polsce lasów o wiodącej funkcji społecznej. Wyznaczony wokół Wrocławia obszar obejmuje około 13 tys. ha lasów położonych na terenie czterech nadleśnictw i dziewięciu gmin.
Ponad 11,6 tys. ha otrzymało status lasów ochronnych. Na części obszaru wprowadzone zostaną ograniczenia w pozyskiwaniu drewna, a sposób prowadzenia gospodarki leśnej ma być ukierunkowany przede wszystkim na wzmacnianie funkcji społecznych i przyrodniczych.
Na około 1600 ha pozyskiwanie drewna będzie możliwe wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach, związanych przede wszystkim z bezpieczeństwem publicznym oraz stanem sanitarnym lasu.
Czym są lasy społeczne?
Lasy o wiodącej funkcji społecznej to tereny leśne szczególnie ważne dla mieszkańców ze względu na pełnione funkcje:
- rekreacyjne,
- zdrowotne,
- krajobrazowe,
- przyrodnicze,
- edukacyjne i klimatyczne.
Nie oznacza to całkowitego wyłączenia tych obszarów z gospodarki leśnej. Ma być ona jednak prowadzona w sposób zmodyfikowany, ograniczający konflikty społeczne i lepiej uwzględniający znaczenie lasów dla mieszkańców dużych aglomeracji.
Rozwiązanie wdrożone wokół Wrocławia może stać się modelem dla kolejnych miast. Proces wyznaczania podobnych terenów rozpoczęto również wokół innych aglomeracji, między innymi Warszawy, Krakowa, Łodzi, Poznania, Katowic, Szczecina oraz Trójmiasta.
Miasta Polski Wschodniej przygotowują się na skutki zmiany klimatu
Projekt „Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej” objął już 54 jednostki samorządu terytorialnego. Samorządy korzystają ze wsparcia ekspertów przy przygotowywaniu miejskich planów adaptacji, dokumentacji projektowej oraz wniosków o dofinansowanie inwestycji zwiększających odporność miast.
Najważniejsze obszary wsparcia obejmują:
- rozwój błękitno-zielonej infrastruktury,
- zwiększanie retencji wód opadowych,
- ograniczanie skutków fal upałów,
- zarządzanie ryzykiem klimatycznym,
- ochronę miejskiej bioróżnorodności,
- dostosowanie zabytkowych przestrzeni miejskich do zmieniających się warunków klimatycznych.
Eksperci odwiedzili między innymi Przemyśl, Sanok i Tarnobrzeg. Podczas konsultacji omawiano przygotowanie miejskich planów adaptacji, możliwości pozyskania środków finansowych oraz projektowanie inwestycji w zielono-niebieską infrastrukturę.
Dla województwa podkarpackiego ma to szczególne znaczenie. Coraz częstsze okresy suszy, fale upałów, gwałtowne opady oraz lokalne podtopienia wymagają uwzględnienia ryzyka klimatycznego zarówno w planowaniu przestrzennym, jak i przy projektowaniu nowych inwestycji.
Miejskie plany adaptacji mają pomóc samorządom określić, które obszary i elementy infrastruktury są najbardziej narażone oraz jakie działania należy podjąć, aby ograniczyć potencjalne straty.
Podkarpacie: ochrona rezerwatów i procedury środowiskowe
W ostatnich dniach Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie opublikowała kolejne dokumenty dotyczące ochrony przyrody na terenie województwa podkarpackiego.
Zadania ochronne dla rezerwatu „Las Zapaśny”
20 lipca 2026 r. ustanowiono zadania ochronne dla rezerwatu przyrody „Las Zapaśny – Pamięci Sieniawskich Leśników”. Rezerwat został utworzony w 2025 r., a jego nazwa upamiętnia leśników związanych z Nadleśnictwem Sieniawa.
Zadania ochronne są dokumentem określającym najpilniejsze działania, które należy realizować w celu zachowania przedmiotów ochrony rezerwatu. Mogą obejmować między innymi monitoring stanu siedlisk, ochronę cennych drzewostanów, ograniczanie zagrożeń oraz działania związane z ochroną czynną.
Zmiana zadań ochronnych dla rezerwatu „Krywe”
10 lipca 2026 r. zmieniono zarządzenie dotyczące zadań ochronnych dla rezerwatu przyrody „Krywe”. Jest to największy rezerwat przyrody w polskiej części Bieszczadów, chroniący przełomowy fragment doliny Sanu, zbiorowiska roślinne oraz siedliska wielu rzadkich gatunków zwierząt i roślin.
Takie dokumenty mogą wydawać się zagadnieniem wyłącznie administracyjnym, jednak to właśnie w nich określane są konkretne działania wpływające na stan chronionych siedlisk i gatunków.
Postępowanie dla odwiertu Gnojnica-7K
RDOŚ w Rzeszowie poinformowała również o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na zagospodarowaniu odwiertu Gnojnica-7K – KGZ Czarna Sędziszowska.
Zakończenie etapu dowodowego oznacza, że zgromadzono materiały i opinie organów uczestniczących w postępowaniu. Nie jest ono jeszcze równoznaczne z wydaniem decyzji środowiskowej, ale stanowi jeden z ostatnich etapów poprzedzających rozstrzygnięcie sprawy.
WMO prognozuje rozwój silnego El Niño
Światowa Organizacja Meteorologiczna wskazuje na szybki rozwój zjawiska El Niño. Według prognozy na okres od lipca do września 2026 r. warunki El Niño mogą się umacniać, a wielomodelowa prognoza sezonowa wskazuje na możliwość rozwoju silnego epizodu.
Prawdopodobieństwo utrzymywania się warunków El Niño w kolejnych sezonach trzymiesięcznych wynosi około 90%.
El Niño jest naturalnym zjawiskiem związanym z okresowym wzrostem temperatury powierzchni wody w środkowej i wschodniej części równikowego Pacyfiku. Może wpływać na układ opadów, temperatury i występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych w wielu częściach świata.
Nie oznacza to, że w każdym regionie skutki będą takie same. Prognozy globalne muszą być analizowane razem z lokalnymi warunkami atmosferycznymi i hydrologicznymi. Rozwój silnego El Niño może jednak zwiększać prawdopodobieństwo występowania susz, intensywnych opadów, fal upałów i innych anomalii pogodowych.
Od deklaracji do konkretnych działań
Najważniejszym trendem mijającego tygodnia jest przechodzenie od ogólnych deklaracji środowiskowych do konkretnych narzędzi i decyzji.
Zmiany w programie Czyste Powietrze mają ułatwić realizację inwestycji termomodernizacyjnych. Lasy społeczne wokół Wrocławia wprowadzają nowy model zarządzania terenami leśnymi położonymi w pobliżu dużych miast. Samorządy Polski Wschodniej przygotowują plany i inwestycje zwiększające odporność na zmianę klimatu, a regionalne dyrekcje ochrony środowiska podejmują decyzje dotyczące ochrony rezerwatów i oddziaływania inwestycji.
Jednocześnie pożary i fale upałów w Europie pokazują, że ochrona przyrody, retencja wody, ograniczanie emisji oraz adaptacja miast coraz częściej stają się elementami bezpieczeństwa publicznego.
Pytanie nie dotyczy już wyłącznie tego, czy należy przygotowywać się na skutki zmiany klimatu, ale jak szybko i skutecznie można wdrażać rozwiązania chroniące mieszkańców, infrastrukturę i środowisko.
Źródła
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, „Wyższe wsparcie i prostsze zasady – zmiany w programie Czyste Powietrze weszły w życie”.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, „Ustanowiliśmy lasy o wiodącej funkcji społecznej wokół Wrocławia”.
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska, „Rok wspierania miast w adaptacji do zmian klimatu – podsumowanie projektu »Wsparcie działań adaptacyjnych dla Polski Wschodniej«”.
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Zarządzenie nr 24/26 z 20 lipca 2026 r. w sprawie ustanowienia zadań ochronnych dla rezerwatu „Las Zapaśny – Pamięci Sieniawskich Leśników”.
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Zarządzenie nr 21/26 z 10 lipca 2026 r. zmieniające zarządzenie w sprawie ustanowienia zadań ochronnych dla rezerwatu „Krywe”.
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Obwieszczenie z 16 lipca 2026 r. dotyczące zagospodarowania odwiertu Gnojnica-7K – KGZ Czarna Sędziszowska.
- „The Guardian”, „Thousands flee wildfires in France and Spain as temperatures reach extreme levels in southern Europe”, 23 lipca 2026 r.
- World Meteorological Organization, „Global Seasonal Climate Update for July–August–September 2026”.
- Fot. canva
