Ochrona miejsca rozrodu rysia w gminie Dukla stała się przedmiotem sporu pomiędzy organizacjami przyrodniczymi a Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Rzeszowie. Sprawa dotyczy planowanej rozbudowy kamieniołomu, budowy drogi ekspresowej S19 oraz zasadności ustanowienia strefy ochronnej dla tego gatunku. Obie strony przedstawiają odmienne oceny zagrożeń i przyjętych rozwiązań.

Ponad dwa lata bez ustanowienia strefy ochronnej
W kwietniu 2024 r. do RDOŚ w Rzeszowie wpłynął wniosek dotyczący ustanowienia strefy ochrony miejsca rozrodu rysia (Lynx lynx) na terenie gminy Dukla. Podstawą zgłoszenia były obserwacje przyrodnicze oraz materiały z fotopułapek dokumentujące obecność dorosłych osobników i młodych.
W kolejnych miesiącach RDOŚ wydała postanowienia uzgadniające warunki realizacji dwóch przedsięwzięć:
- 30 kwietnia 2025 r. – budowy drogi ekspresowej S19 na odcinku Dukla–Barwinek;
- 9 grudnia 2025 r. – rozszerzenia eksploatacji złoża piaskowca w rejonie Dukli.
Jednocześnie postępowanie dotyczące ustanowienia strefy ochronnej dla rysia nie zostało formalnie wszczęte.
Organizacje przyrodnicze wskazują na zagrożenie siedliska
Pracownia na rzecz Wszystkich Istot oraz organizacje popierające jej działania zwracają uwagę na znaczenie tego obszaru dla rozrodu rysia. Według przedstawionej dokumentacji obecność samicy z młodymi odnotowywano w kolejnych sezonach.
Przyrodnicy podkreślają, że realizacja inwestycji drogowej oraz rozszerzenie działalności wydobywczej mogą prowadzić do przekształcenia siedlisk, zwiększenia presji człowieka i ograniczenia możliwości przemieszczania się zwierząt.
W ocenie organizacji szczególne znaczenie ma łączne oddziaływanie obu przedsięwzięć, a także zapewnienie odpowiedniej przestrzeni do rozrodu i wychowywania młodych.
Zastrzeżenia dotyczą również czasu rozpatrywania sprawy ustanowienia strefy ochronnej. W październiku 2026 r. organizacje skierowały apel o podjęcie działań w związku z zaistniałą sytuacją.
RDOŚ przedstawia odmienne stanowisko
26 października 2026 r. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie opublikowała oficjalne stanowisko, w którym zakwestionowała zarzuty dotyczące zniszczenia siedliska rysia.
Organ wskazuje, że kamieniołom funkcjonuje od 1979 r., a dotychczasowe wydobycie odbywa się w granicach wcześniej eksploatowanego obszaru. Według RDOŚ samo wydanie postanowień uzgadniających warunki realizacji inwestycji nie oznacza fizycznego przekształcenia lub zniszczenia siedliska.
RDOŚ podkreśla również, że dla rozbudowy kamieniołomu przyjęto wariant ograniczający ingerencję w środowisko. Powierzchnię planowanej eksploatacji zmniejszono o około 6,5 ha względem pozostałych rozpatrywanych wariantów, a wskazany przez organizacje obszar rozrodu rysia, o powierzchni około 1,5 ha, pozostawiono poza granicami uzgodnionego terenu wydobycia.
Wprowadzono także warunki dotyczące nadzoru przyrodniczego, monitoringu z wykorzystaniem fotopułapek oraz wstrzymania prac udostępniających złoże w przypadku stwierdzenia rozrodu rysia.
W odniesieniu do drogi S19 RDOŚ wskazuje na zaprojektowane estakady umożliwiające migrację zwierząt oraz przewidywane ograniczenie natężenia ruchu na istniejącej drodze krajowej nr 19.
Organ przypomina ponadto o odmowie uzgodnienia projektu planu ogólnego Miasta i Gminy Dukla z 23 lipca 2026 r., uzasadnianej m.in. potrzebą ograniczenia dalszej presji inwestycyjnej na obszary przyrodniczo cenne.

fot. korytarze.pl
Dlaczego nie ustanowiono strefy ochronnej?
Według wyjaśnień RDOŚ brak wszczęcia postępowania wynika z kwestii formalnoprawnych związanych z trwającym postępowaniem odwoławczym dotyczącym drogi S19.
Organ wskazuje, że ostateczne rozstrzygnięcie dotyczące infrastruktury drogowej ma znaczenie dla określenia celowości i granic ewentualnej strefy ochronnej.
Istotnym zagadnieniem pozostaje również biologia rysia. Samice wychowujące młode korzystają z różnych kryjówek i przemieszczają się na znacznych obszarach. RDOŚ, powołując się na opinie ekspertów, wskazuje na ograniczenia związane z wyznaczeniem stałej strefy o proponowanych granicach.
Z kolei organizacje przyrodnicze, również odwołując się do opinii naukowych, podkreślają potrzebę szerszej ochrony obszaru wykorzystywanego przez rysie.
Co pozostaje do wyjaśnienia?
Przedstawione stanowiska potwierdzają, że rysie występują w analizowanym rejonie, a ochrona warunków ich rozrodu stanowi istotny element oceny planowanych przedsięwzięć.
Rozbieżności dotyczą przede wszystkim oceny skali zagrożenia, zasadności ustanowienia strefy ochronnej oraz skuteczności przyjętych środków minimalizujących oddziaływania.
Dla pełnej oceny sytuacji istotne pozostają:
- ustalenie rzeczywistego zasięgu obszaru wykorzystywanego przez samice w okresie rozrodu i odchowu młodych;
- ocena łącznego wpływu inwestycji drogowej i działalności wydobywczej na siedliska oraz drożność korytarzy ekologicznych;
- weryfikacja skuteczności monitoringu i nadzoru przyrodniczego;
- rozstrzygnięcie kwestii formalnych związanych z możliwością ustanowienia strefy ochronnej.

Ochrona rysia wymaga długofalowego podejścia
Ryś należy do gatunków objętych w Polsce ochroną ścisłą. Przepisy ustawy o ochronie przyrody przewidują możliwość ustanawiania stref ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt objętych ochroną gatunkową.
Niezależnie od różnic w stanowiskach, kluczowym zagadnieniem pozostaje zachowanie odpowiednich warunków siedliskowych oraz możliwości swobodnego przemieszczania się zwierząt.
Monitoring przyrodniczy, odpowiednio zaprojektowane przejścia dla zwierząt i ograniczenia działalności inwestycyjnej mogą stanowić ważne elementy ochrony. Ich rzeczywista skuteczność wymaga jednak weryfikacji w odniesieniu do potrzeb ekologicznych gatunku oraz zmian zachodzących w środowisku.
Na podstawie samych opublikowanych stanowisk nie można jednoznacznie przesądzić ani
o zniszczeniu siedliska, ani o wystarczającej skuteczności zaplanowanych zabezpieczeń.
Ostateczna ocena powinna uwzględniać pełną dokumentację przyrodniczą, wyniki monitoringu oraz oddziaływania obu przedsięwzięć. Najważniejszym kryterium pozostaje zachowanie możliwości bezpiecznego rozrodu i funkcjonowania rysi w tym rejonie w kolejnych latach.
Źródła
- Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, „RDOŚ w Rzeszowie doprowadził do zniszczenia siedliska rysi. Urzędnicy wybrali interesy inwestorów”.
https://korytarze.pl/aktualnosci/947-rdos-w-rzeszowie-doprowadzil-do-zniszczenia-siedliska-rysi-urzednicy-wybrali-interesy-inwestorow - Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, apel 26 organizacji przyrodniczych, 22 października 2026 r.
https://pracownia.org.pl/aktualnosci/949-apel-o-natychmiastowe-odwolanie-szefa-rdos-w-rzeszowie-za-doprowadzenia-do-zniszczenia-siedliska-rysia - Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, „Stanowisko w sprawie domniemanego zniszczenia siedliska rysia w gminie Dukla”, 26 października 2026 r.
https://www.gov.pl/web/rdos-rzeszow/stanowisko-w-sprawie-domniemanego-zniszczenia-siedliska-rysia-w-gminie-dukla - Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, art. 60 (Dz.U. z 2026 r. poz. 1315).
https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/1315/ogl - fot. canva, korytarze.pl


