Polska przed ważnym terminem dla odbudowy przyrody, Podkarpacie wzmacnia ochronę krajobrazu, a świat szuka sposobów na coraz poważniejsze skutki suszy.
Końcówka sierpnia 2026 r. przynosi kilka ważnych informacji dotyczących ochrony środowiska i przyrody. W Polsce zbliża się termin przekazania Komisji Europejskiej pierwszego Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych, a jednocześnie trwają prace nad przepisami, które mają zwiększyć możliwość kontroli programów ochrony powietrza.
Na Podkarpaciu uruchomiono ponad 10 mln zł na przygotowanie dokumentów dotyczących ochrony parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu. W regionie wdrażany jest również duży program mający ograniczać konflikty pomiędzy człowiekiem a niedźwiedziem brunatnym.
Na świecie coraz wyraźniej mówi się natomiast o kosztach degradacji ziemi i suszy. Najnowsze badania pokazują również, że wzrost temperatury może zmieniać funkcjonowanie rzek nawet wtedy, gdy ich fizyczna ciągłość pozostaje zachowana.
Polska ma czas do 1 września na plan odbudowy przyrody
Jednym z najważniejszych środowiskowych terminów najbliższych dni jest 1 września 2026 r. Do tego dnia Polska powinna przedłożyć Komisji Europejskiej projekt Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych.
Dokument jest związany z unijnym rozporządzeniem Nature Restoration Law i ma określić, w jaki sposób Polska będzie realizowała działania służące poprawie stanu ekosystemów do 2050 r. Plan ma obejmować m.in. lasy, rzeki, mokradła, ekosystemy rolnicze, tereny miejskie oraz obszary morskie.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o tworzenie kolejnych obszarów chronionych. Odbudowa przyrody może oznaczać m.in. poprawę retencji wody, przywracanie naturalniejszych warunków funkcjonowania rzek, ochronę mokradeł, wzmacnianie różnorodności biologicznej terenów rolniczych czy zwiększanie udziału zieleni w miastach.
Kluczowe będzie jednak to, czy za ogólnymi celami pojawią się konkretne działania, harmonogramy, źródła finansowania i mierzalne wskaźniki. Dopiero wtedy będzie można ocenić, czy odbudowa zasobów przyrodniczych stanie się rzeczywistym procesem, czy pozostanie przede wszystkim dokumentem strategicznym.
Czyste powietrze – większa możliwość kontroli działań władz
Drugim ważnym tematem są zmiany w Prawie ochrony środowiska dotyczące programów ochrony powietrza.
Sejm uchwalił 31 lipca 2026 r. ustawę, która ma umożliwić mieszkańcom danej strefy, przedsiębiorcom oraz organizacjom społecznym składanie skarg do sądów administracyjnych na programy ochrony powietrza, ich aktualizacje, plany działań krótkoterminowych, a także na brak podjęcia odpowiednich uchwał.
Co istotne, możliwość złożenia skargi ma nie wymagać wykazywania interesu prawnego.
Zmiana może mieć duże znaczenie praktyczne. Programy ochrony powietrza powstają w strefach, w których stwierdzane są przekroczenia norm jakości powietrza. Określają działania, które administracja powinna podejmować w celu ograniczenia zanieczyszczeń.
Możliwość ich sądowej kontroli zwiększyłaby więc odpowiedzialność instytucji za przygotowanie i realizację tych dokumentów.
Na 27 sierpnia 2026 r. proces legislacyjny nie jest jednak jeszcze zakończony, dlatego nie należy mówić, że nowe uprawnienia już obowiązują. Sejm wskazuje ustawę jako przekazaną Prezydentowi do podpisu 10 sierpnia.
Podkarpacie: ponad 10,5 mln zł na ochronę krajobrazu
W województwie podkarpackim trwa nabór dotyczący przygotowania dokumentacji planistycznej dla parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu.
Budżet działania wynosi ponad 10,5 mln zł, a środki mają zostać wykorzystane m.in. na opracowanie dokumentów planistycznych oraz waloryzację krajobrazu. Nabór ma potrwać do 30 października 2026 r.
Choć tworzenie planów ochrony jest mniej widowiskowe niż prowadzenie prac bezpośrednio w terenie, ma ogromne znaczenie dla skutecznej ochrony przyrody.
To właśnie takie dokumenty określają, co powinno być chronione, jakie zagrożenia występują na danym obszarze i jakie działania są dopuszczalne. Mają również znaczenie podczas planowania nowych inwestycji, oceny ich wpływu na środowisko oraz rozwiązywania konfliktów pomiędzy rozwojem przestrzennym a ochroną wartości przyrodniczych i krajobrazowych.
Niedźwiedź i człowiek -ochrona musi oznaczać również bezpieczeństwo
Na Podkarpaciu trwa również wdrażanie projektu dotyczącego ograniczania sytuacji konfliktowych z udziałem niedźwiedzia brunatnego.
Program realizowany przez RDOŚ w Rzeszowie obejmuje województwo podkarpackie i małopolskie, a jego wartość przekracza 19 mln zł. Wśród planowanych działań znajdują się m.in. monitoring i telemetria niedźwiedzi, utworzenie specjalistycznej grupy interwencyjnej, zabezpieczanie odpadów oraz poprawa naturalnej bazy pokarmowej zwierząt.
To ważny kierunek, szczególnie w Bieszczadach i innych częściach Karpat, gdzie siedliska dużych drapieżników bezpośrednio sąsiadują z terenami użytkowanymi przez człowieka.
Skuteczna ochrona gatunku nie może sprowadzać się wyłącznie do zakazów. Powinna obejmować również ograniczanie źródeł konfliktów, zabezpieczanie miejsc gromadzenia odpadów, szybkie reagowanie służb oraz edukację mieszkańców i turystów.
Świat: susza staje się problemem gospodarczym
Jednym z głównych tematów trwającej w Mongolii konferencji COP17 Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia – UNCCD jest finansowanie odbudowy zdegradowanych gruntów oraz zwiększanie odporności na suszę.
Według danych przedstawianych podczas konferencji na realizację globalnych celów dotyczących odbudowy ziemi i przeciwdziałania suszy potrzeba około 355 mld dolarów rocznie, podczas gdy obecny poziom inwestycji wynosi około 77 mld dolarów.
Oznacza to lukę finansową rzędu około 278 mld dolarów rocznie. Jednocześnie koszty braku działań szacowane są na około 878 mld dolarów każdego roku.
Te liczby pokazują zmianę w sposobie postrzegania problemu. Susza i degradacja gleby nie są już traktowane wyłącznie jako zagadnienia przyrodnicze. Coraz częściej analizuje się je jako zagrożenie dla produkcji żywności, zasobów wodnych, gospodarki i bezpieczeństwa społecznego.
Nowy sposób mierzenia odporności na suszę
25 sierpnia UNEP zaprezentował propozycję Drought Resilience Capacity Index – DRCI, czyli globalnego indeksu mającego pomagać w ocenie zdolności państw do przygotowania się na suszę i reagowania na jej skutki.
Indeks ma uwzględniać m.in. możliwości przewidywania zagrożeń, przygotowanie instytucjonalne oraz zdolności adaptacyjne. Na razie jest to propozycja narzędzia, a nie obowiązujący międzynarodowy standard.
Znaczenie takiego podejścia jest jednak duże. Sama informacja o wystąpieniu suszy nie mówi bowiem, jak dobrze dane państwo jest przygotowane na niedobory wody i czy posiada odpowiednie systemy monitoringu, zarządzania kryzysowego i planowania zasobów.
Ciepła rzeka może stać się barierą
Ciekawy wniosek przynoszą również najnowsze badania dotyczące ryb słodkowodnych.
Analiza obejmująca 9 809 gatunków wskazuje, że wzrost temperatury wody może prowadzić do powstawania tzw. barier termicznych. Oznacza to sytuację, w której rzeka pozostaje fizycznie ciągła, ale jej fragmenty stają się zbyt ciepłe, aby część organizmów mogła się przez nie swobodnie przemieszczać.
W analizowanym scenariuszu wysokich emisji nawet około 63% gatunków ryb rzecznych może do końca wieku doświadczać bardziej trwałej fragmentacji termicznej siedlisk.
To ważna informacja również dla działań prowadzonych lokalnie. Ochrona rzek nie może ograniczać się jedynie do badania chemicznej jakości wody.
Coraz większego znaczenia nabierają również temperatura wody, zachowanie roślinności nadbrzeżnej i zacienienia, przepływ oraz możliwość przemieszczania się organizmów do chłodniejszych fragmentów cieków.
Co wynika z ostatnich dni?
Wydarzenia końca sierpnia pokazują przede wszystkim, że ochrona środowiska coraz mocniej przechodzi z etapu deklaracji do etapu konkretnych działań.
W Polsce najbliższe dni będą ważne dla Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych. Na Podkarpaciu finansowane są zarówno dokumenty służące planowaniu ochrony, jak i działania prowadzone bezpośrednio w terenie.
Na świecie susza i degradacja ziemi coraz częściej przeliczane są na realne koszty gospodarcze, a badania naukowe pokazują, że zmiany klimatu mogą wpływać na ekosystemy w sposób znacznie bardziej złożony niż tylko poprzez wzrost średniej temperatury.
Dla inwestorów, samorządów i administracji oznacza to również rosnące znaczenie rzetelnych analiz środowiskowych, gospodarki wodnej, ochrony siedlisk, zachowania ciągłości ekologicznej oraz uwzględniania zmian klimatu już na etapie planowania przedsięwzięć.
Źródła
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – informacje dotyczące wdrażania Nature Restoration Law i Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych.
- Sejm RP – druk nr 2778 i przebieg prac nad zmianą ustawy Prawo ochrony środowiska.
- Senat RP – druk nr 804.
- Fundusze Europejskie dla Podkarpacia – nabór FEPK.02.08.
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie i Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska -projekt dotyczący niedźwiedzia brunatnego.
- UNCCD – COP17, Ułan Bator 2026.
- UNEP – Drought Resilience Capacity Index.
- Nature Climate Change – badania dotyczące termicznej fragmentacji siedlisk ryb słodkowodnych.
- Materiał redakcyjny BOI KRUK – pakiet środowiskowy z 26 sierpnia 2026 r.
Fot.: Canva / materiały ilustracyjne
